Informatie monitoring en bestrijding eikenprocessierups Leudal 2021.

De eikenprocessierups (Thaumetopoea processionea) is de rups van een nachtvlinder die algemeen is in België en ook in Nederland sinds 1990 steeds massaler voorkomt.

De microscopisch kleine brandharen van de rups vormen voor de mens een gevaar voor de gezondheid. De haren zijn 0,2 tot 0,3 millimeter lang. De haren kunnen dan makkelijk de huid, de ogen en de luchtwegen binnendringen. De stoffen die van de haren afkomen veroorzaken een op allergie lijkende huiduitslag, zwellingen, rode ogen en jeuk. In de meeste gevallen verdwijnen de klachten vanzelf. Niet iedereen is even gevoelig voor de brandharen.

De volwassen vlinders leggen in augustus eitjes in de eikenbomen. Deze eilegsels overwinteren in de eiken en rond april / mei komen de rupsjes uit. Na drie vervellingen verschijnen de brandharen.

Wat doet de gemeente

In 2020 en 2021 hebben/gaan we onderstaande maatregelen uitvoeren om de eikenprocessierups op een natuurlijke manier te bestrijden:

  • in Leudal hangen inmiddels 600 mezenkastjes. De kool- en pimpelmezen zijn natuurlijke vijanden van de eikenprocessierups;
  • IKL plaatst nog 50 nestkasten van groot-oor vleermuizen. Deze eten uitvliegende eikenprocessievlinders op en zo voorkom je dat ze eitjes leggen;
  • waar de verkeersveiligheid het toelaat gaan we in het voorjaar geen bermen maaien bij eikenlanen in het buitengebied en in bossen. Dit komt ten goede van allerlei natuurlijke vijanden zoals bv sluipvliegen en sluipwespen;
  • monitoring naar eilegsels wordt door onze aannemer gedaan in maanden maart, april en mei. Als de rupsjes zijn uitgekomen wordt de bladontluiking afgewacht (temperatuurafhankelijk) en als deze voldoende is wordt het sein gegeven tot bestrijding. Dit noemen we het Go-moment.
  • preventieve bestrijding; de bestrijding vindt plaats in kernen en buitengebieden waar veel mensen wonen of samenkomen zoals, woonkernen, fietspaden, doorgaande wegen, sportaccommodaties, speeltuinen enz.;
  • vanwege de korte periode om de eikenprocessierups effectief te bestrijden kan er worden afgeweken van normale werktijden. De werktijden kunnen plaatsvinden tussen 05.00 uur en 23.00 uur. Wij vragen hiervoor begrip als er enige (geluids)overlast optreedt.
  • als laatste hebben we onze bestrijdingsroutes uitgebreid n.a.v. meldingen  van 2020.

Preventieve bestrijding

Alle gemeenten passen preventieve bestrijding toe. Dit heeft het voordeel dat de rupsjes dood zijn voordat ze de brandharen hebben. Zodra het Go-moment is afgegeven gaan de gemeenten preventief de bomen behandelen. We moeten altijd wachten totdat er genoeg blad aan de bomen zit. De rupsjes hebben in deze fase dagelijks bladgroente nodig en zijn dus erg kwetsbaar voor het bestrijdingsmiddel.

Inzet KWH-spuit

Het bestrijdingsmiddel Xentari wordt met een nevelspuit, een zogenaamde KWH-spuit, in de bomen geblazen. Door de electrostatische werking krijgt de spuitvloeistof een kleine negatieve lading mee en hecht aan de positieve bladmassa. Dit is de reden dat het niet “regent” onder de behandelde bomen.

De werking is eenvoudiger uit te leggen:

Het kan worden vergeleken met een luchtballon. Als je een luchtballon een paar keer tegen je kleding wrijft dan “plakt” de ballon vanzelf aan de kleren. De ballon wordt dan ook statisch. Op dezelfde manier hecht het middel aan de bladeren van de bomen.

Xentari wg

Het bestrijdingsmiddel dat wordt toegepast is Xentari WG. Het is een biologisch middel dat niet schadelijk is voor mens en milieu. Ook de natuurlijke vijanden van de rups, zoals sluipwespen en -vliegen, bijen en mijten, worden niet door het middel aangetast. In een apart artikel op de website wordt het middel Xentari toegelicht.

Wetgeving

De samenwerkende gemeenten houden met de bestrijding rekening met de volgende gegevens:

  • de kaarten van de vlinderstichting;
  • het rapport juridisch kader van 2011.

Kaarten vlinderstichting:

Er zijn verschillende beschermde vlindersoorten waarvan rupsen op en direct in de buurt van eikenbomen leven in dezelfde periode dat eikenprocessierups aanwezig is. Toepassing van chemische of biologische bestrijdingsmiddelen op plaatsen waar beschermde vlindersoorten voorkomen, is strafbaar in het kader van de Wet Natuurbescherming. De locaties waar beschermde vlindersoorten voorkomen worden niet bespoten. Hier vindt een curatieve bestrijding plaats (wegzuigen of branden van de nesten).

Het rapport juridisch kader van 2011:

Het rapport geeft handvaten aan terreinbeheerder en beleidsmakers. In het rapport staan zaken voor instanties, gemeenten en particulieren over het wettelijk kader van de problematiek van de eikenprocessierups.

Wat kunt u zelf doen

  • Ziet u een nest in een boom? Kijk dan eerst op de kaart of de gemeente op die plaats de rups bestrijdt. Is het op een plaats waar de gemeente de rups bestrijdt en er is overlast? Maak dan een melding via ‘MijnGemeente’App of Melding Openbare ruimte.   
  • Heeft u rupsen in uw eigen bomen? Neem dan contact op met een professionele bestrijder. Dit geldt voor eikenbomen in privétuinen, instellingen, scholen, en alle terreinen en locaties waar de gemeente geen eigenaar is.
  • De eikenprocessierups heeft veel natuurlijk vijanden, zoals vogels, insecten als spinnen en vleermuizen. U kunt meehelpen de overlast zo klein mogelijk te houden door van uw tuin een fijne omgeving te maken voor vogels en insecten. Dit kan door voor:
    • veel verschillende soorten struiken en bloeiende planten
    • een drinkplaats voor vogels en insecten, bijvoorbeeld een platte waterschaal of een vijvertje
    • een nestkastje voor tuinvogels
  • Wikkel geen plakstrips en folie om bomen. Het helpt niet tegen de rups. En het is gevaarlijk voor andere insecten. Allerlei nuttige insecten raken vastgeplakt of komen onder de folie terecht.
  • Informatie over gezondheidsklachten door de eikenprocessierups staat op de website van de GGD Limburg-Noord, www.ggdlimburgnoord.nl.
  • Kijk voor meer informatie en een afbeelding van de rups op de website van de Rijksoverheid (RIVM)
  • Op Processierups.nu staat meer informatie over het verminderen of voorkomen van overlast

Wetenswaardigheden

  • De bestrijding vindt plaats in kernen en buitengebieden waar veel mensen wonen of samenkomen zoals, woonkernen, fietspaden, doorgaande wegen, sportaccommodaties, speeltuinen enz;
  • over het algemeen wordt er langs onverharde wegen en wandelpaden niet bestreden omdat hier veel privé-eigendommen langs liggen, met andere woorden, de gemeente heeft hier weinig of geen bossen. Bovendien is de effectieve periode van bestrijding erg kort zodat de gemeente zich concentreert op de overlastgebieden;
  • regenval en harde wind kunnen een negatief effect hebben op de bestrijding. Bij regenval spoelt het bestrijdingsmiddel van het blad. Harde wind zorgt er voor dat het middel bij grote bomen niet boven in de toppen komt. In de beginfase bevinden de rupsjes zich namelijk boven in de bomen;
  • de werking van Xentari is ongeveer 8 tot 10 dagen. De processierups is een nachtdier en eet ‘s nachts van de bladeren. Vaak is na bestrijding 1 nacht al voldoende om de rups te doden.

De overlast van de laatste jaren

We ondervinden de gevolgen van de opwarming en de klimaatverandering. De afgelopen jaren is er ondanks preventieve bestrijding soms een behoorlijke doorbraak van nesten. Door de klimaatverandering is het vaak warmer dan normaal. Op dat moment ontwikkelt de rups zich sneller en ook de momenten van vervellen zijn anders. Als de rupsjes gaan vervellen eten ze een korte periode niet en als dan het bestrijdingsmiddel op het blad zit zal het weinig effect hebben. Normaal gesproken is het effect van een goede bestrijding zo`n 80-85%.

Samenwerkingsverband

In 2007 is op initiatief van gemeente Leudal een samenwerkingsverband van gemeenten opgericht met als doel de overlast van de eikenprocessierups gezamenlijk aan te pakken.

De deelnemende gemeenten zijn: Leudal, Peel & Maas, Roermond, Weert, Roerdalen, Beesel, Nederweert en Echt-Susteren. Dit samenwerkingsverband is gecompleteerd met een deskundig bedrijf, Herman Vaessen BV uit Maasbree.

Heeft deze informatie u geholpen?